¿La gran transformación verde? El Pacto Verde Europeo y las protestas agrícolas bajo el lente polanyiano
Contenido principal del artículo
Resumen
El artículo analiza las protestas agrícolas en Europa desde una perspectiva polanyiana, interpretándolas como un contramovimiento frente a las transformaciones impulsadas por la transición verde. Argumenta que el Pacto Verde Europeo no representa una ruptura con el mercado, sino su reconfiguración bajo nuevas formas “verdes”. A partir de una base de datos de protestas (ACLED) y análisis de contenido, se identifican cuatro ejes principales de descontento en seis países analizados: competencia comercial, regulación ambiental, presiones económicas y demandas de apoyo estatal. Los resultados muestran cierta heterogeneidad entre países, lo que dificulta extraer conclusiones sobre la existencia de un contramovimiento agrícola europeo de carácter supranacional, pero también evidencian la presencia de patrones comunes, en particular la combinación de una creciente liberalización comercial con regulaciones supranacionales más estrictas, que generan presiones sobre costos y precios.
##plugins.themes.bootstrap3.displayStats.downloads##
Detalles del artículo
Cómo citar
Referencias
Adamowicz, M. [2021]. Europejski Zielony Ład a „zazielenienie” rolnictwa i Wspólnej Polityki Rolnej. Wieś i Rolnictwo, v.192, n. 3, pp. 49-70.
Adler, P. S. [2015]. Book review essay: The environmental crisis and its capitalist roots: Reading Naomi Klein with Karl Polanyi—Naomi Klein: This changes everything: Capitalism vs. the climate.
Arrighi, G. y Silver, B. [2003]. Polanyi’s ‘double movement’: The belle epoques of British and US hegemony compared. Politics and Society, v. 31, pp. 325–355.
Ascari, G., Colciago, A., Haber, T. i Wöhrmüller, S. [2025]. Inequality along the European green transition. The Economic Journal.
Babb, S. y Kentikelenis, A. E. [2018]. International financial institutions as agents of neoliberalism. The SAGE handbook of neoliberalism, v. 1, pp. 16-27.
Borón, A. [2003]. El pos-neoliberalismo: un proyecto en construcción. La trama del neoliberalismo. Mercado, crisis y exclusión social, v. 2.
Bradford, A. [2021]. The Brussels Effect. Northwestern University Law Review, v. 107, n. 1, pp. 1–64.
Castro, I. [2024]. La UE echa el freno a la agenda verde ante la presión de los agricultores. El Diario. [en línea]. [Consulta: 6 de abril 2026]. Disponible en: https://www.eldiario.es/economia/ue-echa-freno-agenda-verde-presion-agricultores_1_10900424.html
Ceceña, A. E. [2009]. El posneoliberalismo y sus bifurcaciones. Espacio crítico, v. 10, pp. 1-12.
Comisión Europea. [2019]. Comunicación de la comisión al parlamento europeo, al consejo europeo, al consejo, al comité económico y social europeo y al comité de las regiones: El Pacto Verde Europeo. El Pacto Verde Europeo COM/2019/640 final, pp. 1-40.
Comisión Europea. [2024]. Gasto de la PAC: Comisión Europea, Dirección General de Agricultura y Desarrollo Rural [informe financiero]. [Consulta: 3 de abril 2026]. Disponible en: https://agriculture.ec.europa.eu/data-and-analysis/financing/cap-expenditure_es
Dávalos, P. [2014]. El posneoliberalismo: apuntes para una discusión. Encuentros Latinoamericanos [segunda época], v. 8, n. 2, pp. 196-215.
Evans, P. [2008]. Is an alternative globalization possible? Politics and Society, v. 36, pp. 271–305.
Fraser, N. [2014]. Can society be commodities all the way down? Post-Polanyian reflections on capitalist crisis. Economy and society, v. 43, n. 4, pp. 541-558.
Güven, A. B. [2018]. Whither the post-Washington Consensus? International financial institutions and development policy before and after the crisis. Review of International Political Economy, v. 25, n. 3, pp. 392-417.
Hajdys, D. [2024]. The European Green Deal and the Opportunities and Risks of Organic Farming in Poland. Finanse i Prawo Finansowe, v. 2, n. 42, pp. 171-190.
Kempf, E. y. [2024]. nGEU: A new Marshall Plan for Europe and a template for Global Finance.
Levien, M. i Paret, M. [2012]. A second double movement? Polanyi and shifting global opinions on neoliberalism. International Sociology, v. 27, n. 6, pp. 724-744.
Lupiola, A. G. [2023]. . Nuevas estrategias de la Unión Europea para abordar el doble reto de la crisis climática y la dependencia energética. Cuadernos Europeos de Deusto, n. 68, pp. 33-67.
Malhi, G. S., Kaur, M. y Kaushik, P. [2021]. Impact of climate change on agriculture and its mitigation strategies: A review. Sustainability, v. 13, n.3, pp. 1-21.
Matthews, A. [2024]. Farmer Protests and the 2024 European Parliament Elections. Intereconomics, 59, n. 2, pp. 83-87.
Michalak, D., y Rydz-Żbikowska, A. [2022]. Jakie działania są niezbędne dla sprostania wyzwaniom zielonego ładu i uczynienia go szansą dla polskiego rolnictwa? En M. Burchard-Dziubińska, W poszukiwaniu zielonego ładu [pp. 262-283]. Łódz: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Mroczkowska, J. [2022]. Trapped in the grey zones: voicing discontent and strategies of resistance in rural Poland. Ethnologia Polona, v. 43.
Poczta, W. y Halasiewicz, A. [2024]. Polska wieś 2024. Raport o stanie wsi. 20 lat w Unii Europejskiej. FDPA. Varsovia: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Polanyi, K. [2007 [1944]]. La Gran Transformación. Crítica del liberalismo económico. Madrid: Ediciones de La Piqueta.
Polanyi-Levitt, K. y Seccareccia, M. [2018]. Neoliberalismo: La perspectiva polanyiana. Ola Financiera, v. 11, n. 31, pp. 1-21.
Ricciolini, E., Rocchi, L., Paolotti, L., Gennari, N., Ottaviani, A., de la Rúa, F. R., y Boggia, A. [2024]. Sustainability of European agri-food supply chain using MRP-PCI multicriteria analysis method. Agricultural and Food Economics, v. 12, n. 1, pp. 11.
Ruggie, J. G. [1982]. International regimes, transactions, and change: embedded liberalism in the postwar economic order. International organization, v. 36, n. 2, pp. 379-415.
Sandbrook, R. [2022]. Polanyi's double movement and capitalism today. Development and Change, v. 53, n. 3, pp. 647-675.
Standing, G. [2014]. Understanding the New Precariat through Labour and Work. Development and Change, v. 45, n. 5, pp. 963–980.
Stiglitz, J. E. [2008]. Is there a post-Washington Consensus consensus? The Washington Consensus reconsidered: Towards a new global governance, n. 46.
Stuart, D., Gunderson, R. i Petersen, B. [2019]. Climate change and the Polanyian counter-movement: Carbon markets or degrowth? New political economy, v. 24, n. 1, pp. 89-102.
Todo el contenido de esta revista, excepto dónde está identificado, está bajo una Licencia Creative Commons Atribución-NoComercial-SinDerivar 4.0 Internacional.